Hoe plan je een keuken?
Als je een volledig nieuwe keuken laat zetten, dan ga je beter niet in één keer tot een aankoop over. Bezoek liever verschillende winkels, vergelijk producten en prijzen en vraag een aantal offertes zodat je een weloverwogen keuze kunt maken. We geven mee waarop je moet letten bij het plannen van je nieuwe keuken.
Meten en plannen
Grondplan
Voordat je de toonzalen gaat afschuimen, meet je eerst de ruimte op die je keuken moet worden, zodat je een schets of een grondplan kunt maken. Daarop duid je alles aan: muren, ramen, deuren, stopcontacten, leidingen, lichten, schakelaars, ventilatie en alles wat ook maar enigszins uitsteekt.
Verzamel alvast ook mogelijke ideeën over een bepaalde kastindeling. Aan de hand van de plannen die je hebt, kunnen toonzaalmedewerkers een nauwkeurigere offerte maken. Later komt een vakman alles sowieso nog eens opmeten voordat de keuken daadwerkelijk wordt besteld.
Online plannen
Tegenwoordig kan je bij veel keukenbouwers en keukenwinkels ook via een specifieke onlinetool je keuken plannen en indelen. Je past de afmetingen van de ruimte in een dergelijke planningstool aan naar jouw situatie, zodat je in detail kan gaan ontwerpen. Vaak zijn dergelijke tools flexibel. Kasten toevoegen of verwijderen, de indeling of kleuren veranderen, kiezen welke handgrepen je wilt, extra keukentoestellen voorzien …
Laat je inspireren
Foto’s kunnen dan wel al een goed beeld geven van hoe jouw droomkeuken eruit zou kunnen zien, maar soms kan een real life bezoekje aan een keukenzaak nog net iets nuttiger zijn. Zo kun je ervaren hoe een specifieke keukenopstelling aanvoelt, en zien wat mogelijk is. Je ontdekt er de verschillende opstellingen, kleuren en stijlen en ziet ook hoe je je kasten zo functioneel mogelijk kan inrichten en personaliseren.
Ligt de vloer van je keuken al vast? Dan kan het ook nuttig zijn een staaltje ervan mee te nemen bij je winkelbezoek, zodat je dit onmiddellijk kan gebruiken om kasten en het werkblad erop af te stemmen.
Zie je echt het bos door de bomen niet meer? Dan kan je altijd professionele hulp van een keukenbouwer inroepen, of een adviseur van een keukenzaak raadplegen.
Gebruik van ruimte
De keukendriehoek
Wees realistisch in het gebruik van de ruimte waarover je beschikt. Zorg voor voldoende werkvlakken, zeker als je graag kookt, en zet bijvoorbeeld geen kookeiland in een te kleine keuken, maar probeer het meeste te halen uit de plaats die er voorhanden is.
Sta niet enkel stil bij het algemene volume, maar zorg er eveneens voor dat de hoogte waarop het werkblad zal komen, afgestemd is op je lichaamsgrootte. Houd bij de indeling van je keuken verder ook rekening met de werkdriehoek of keukendriehoek: de afstand tussen kookplaat, spoelbak en (koel)kasten. Idealiter is de optelsom van de drie zijden tussen de 6 en 8 meter.
Zorg dat de werkzones in je keuken ook breed genoeg zijn. Reken minstens 90 cm om comfortabel te kunnen werken, in het bijzonder voor de vrije ruimte van je werkblad, tussen de spoelbak en de kookzone.
Keukenvorm: een leidraad
Vaak wordt als leidraad voor de inrichting van een keuken een letter gebruikt.
- de I-keuken: hier komen alle keukenelementen naast elkaar langs de wand te staan. Dit is vooral handig voor smallere en/of kleine ruimtes. De keuken-/werkdriehoek is hier dan ook niet van toepassing.
- de II-keuken of de parallele keuken: dit is een variant op de I-keuken, waarbij aan twee tegenoverstaande wanden keukenelementen gemonteerd worden. Let er wel op dat dit pas een optie is wanneer er genoeg ruimte tussen de twee keukenkastenwanden is. Reken in dat geval op minstens een afstand van 1,20 m.
- de L-keuken: hier worden de keukenelementen in de vorm van een L aan de wand geplaatst. Dit is de meest voorkomende keukenvorm. In de hoek wordt er met specifieke hoekkasten gewerkt.
- de U-keuken: hier staan de keukenelementen langs drie zijden opgesteld, waardoor er twee hoeken ontstaan. Deze vorm biedt veel werk- en opbergruimte en houdt de verschillende werkzones dicht bij elkaar.
- de G-keuken: dit is een uitbreiding van de U-keuken, waarbij een van de zijden verder doorloopt als een schiereiland of extra werkblad. Zo krijg je nog meer werk- en opbergruimte, maar deze opstelling vraagt voldoende plaats.
De eilandkeuken
Een keukeneiland is geen letter, maar wel hot voor grote ruimtes. Zeker wanneer je een open keuken wilt - waarbij er dus geen wand is tussen keuken en leefruimte - is een keukeneiland zowel een praktische als esthetische oplossing.
Vaak zitten in het eiland zelf de kook- en afwaszone geïntegreerd, alsook opbergruimte. Vaak zijn er ook nog keukenkasten gemonteerd aan de wand achter het eiland. Reken zeker op een diepte van minimaal 1 m voor het eiland, en rondomrond voor een doorgang van minimaal 1,20 m.
Kastmaten
Hoewel elke keuken op maat van de ruimte wordt samengesteld, werken keukenfabrikanten met een aantal courante maten. Dat maakt het niet alleen eenvoudiger om kasten te combineren, maar ook om inbouwtoestellen netjes in het keukenmeubilair te integreren. De exacte afmetingen verschillen wel van fabrikant tot fabrikant.
Onderkasten
Onderkasten zijn doorgaans ongeveer 56 tot 60 cm diep. Met het werkblad erbij kom je meestal uit op een diepte van ongeveer 60 cm of iets meer. De kasten zijn verkrijgbaar in verschillende breedtes, rangerend van 30 tot 100 cm, afhankelijk van het gekozen keukensysteem.
De hoogte van de kast zelf is afhankelijk van de fabrikant. Samen met de plint en het werkblad bepaalt ze de uiteindelijke werkhoogte. Die bedraagt doorgaans ongeveer 90 cm, maar kan worden aangepast aan jouw lengte en voorkeur.
Bovenkasten
Bovenkasten zijn vaak minder diep dan onderkasten, zodat je voldoende bewegingsruimte boven het werkblad behoudt. Een diepte van ongeveer 30 tot 40 cm is gebruikelijk. Ook de hoogte en breedte kunnen sterk variëren.
Tussen het werkblad en de onderkant van de bovenkasten wordt doorgaans ongeveer 50 tot 60 cm ruimte gelaten. De ideale afstand hangt onder meer af van je lichaamslengte, de hoogte van de bovenkasten en wat er zich onder de kast bevindt. Boven een kookplaat moet je bovendien rekening houden met de voorgeschreven afstand tot de dampkap.
Hoge kasten
Voor een voorraadkast of het inbouwen van toestellen zoals een koelkast, oven of microgolfoven worden vaak hoge kasten gebruikt. Die zijn doorgaans ongeveer even diep als onderkasten en kunnen tot ongeveer 200 à 220 cm hoog zijn. De exacte maat hangt af van het keukensysteem en de hoogte van de ruimte.
Inbouwtoestellen
Veel inbouwtoestellen zijn afgestemd op standaard kastmodules. Een vaatwasser is bijvoorbeeld meestal 60 cm breed, al bestaan er ook compacte modellen van 45 cm. Ook ovens en combi-ovens zijn doorgaans bedoeld voor een kastmodule van 60 cm breed.
Bij koelkasten en diepvriezers zijn vooral de nismaten van belang. De toestellen bestaan in verschillende hoogtes en worden ingebouwd in een daarvoor geschikte hoge kast. Kookplaten zijn er dan weer in uiteenlopende breedtes, waarbij de courante maten tussen de 60 en 90 cm courante zitten.
Let op
De nominale maat van een kast of toestel is niet noodzakelijk de exacte buitenmaat. Een oven voor een kast van 60 cm is bijvoorbeeld zelf iets smaller. Controleer daarom bij inbouwtoestellen altijd de nismaten, ventilatievereisten en inbouwvoorschriften van de fabrikant voordat je de kasten of uitsparingen voorziet.
De technieken
Wanneer je over keukenrenovatie spreekt, denk je al snel aan kasten en de indeling. Toch begint een keuken installeren eigenlijk al vóór de kasten er staan. Zodra de indeling en de toestellen vastliggen, bepaal je waar leidingen, afvoeren, stopcontacten en lichtpunten moeten komen. Houd daarbij niet alleen rekening met wat je vandaag nodig hebt, maar ook met eventuele latere aanpassingen.
Houd het wel haalbaar. Bij een nieuwbouw kun je de technieken volledig afstemmen op de gewenste keukenindeling. Bij een renovatie is het soms eenvoudiger en voordeliger om rekening te houden met de bestaande leidingen en aansluitpunten. Hoeveel vrijheid je hebt om die te verplaatsen, hangt af van hoe ingrijpend je de keuken renoveert. Wat haalbaar is, bespreek je met de keukenbouwer en/of in overeenstemming met je loodgieter en/of elektricien.
Het sanitair: wat moet je voorzien?
Watertoevoer
Aan de spoelbak voorzie je een aansluiting voor koud en warm water. Een vaatwasser heeft doorgaans alleen een koudwateraansluiting nodig. Plaats de aansluitingen bij voorkeur in de kast onder de spoelbak of een aangrenzende kast. Zo blijven de afsluitkranen bereikbaar.
Voor de afzonderlijke toevoer naar een spoelbak of vaatwasser wordt bij meerlagenbuizen doorgaans een buitendiameter van 16 mm gebruikt. Een leiding van 20 mm kan aangewezen zijn als meerdere tappunten via dezelfde leiding worden gevoed, bij een langer leidingtraject of wanneer een groter debiet nodig is. De hoofdleiding naar een collector kan nog groter worden uitgevoerd.
Als praktische richtlijn kunnen de aansluitpunten ongeveer 45 tot 60 cm boven het vloerpas worden voorzien, maar de ideale positie hangt af van de keukenopstelling en de plaats van de sifon en andere onderdelen.
Waterafvoer
Ook de afvoer van de spoelbak en vaatwasser wordt doorgaans in de spoelbakkast samengebracht, uiteraard nooit boven de toevoerpunten. Voorzie de aansluitingen ook niet pal achter de vaatwasser: daar is weinig ruimte en ze zijn er moeilijk bereikbaar.
Een keukenafvoer wordt doorgaans uitgevoerd met een diameter van 50 mm. Houd het leidingtraject zo kort mogelijk en laat horizontale afvoerleidingen voldoende aflopen richting de stand- of hoofdleiding. Zorg er ten slotte voor dat de sifon en aansluitingen bereikbaar blijven voor controle en onderhoud.
Warm water
Warm water kan afkomstig zijn van de centrale warmwaterproductie, maar bij een lange leiding (langer dan 10 m) naar de keuken kan een kleine keukenboiler interessant zijn om sneller warm water te krijgen. Voorzie daarvoor voldoende plaats in of nabij de spoelbakkast én de nodige water- en elektrische aansluitingen.
Elektriciteit: waarop moet je letten?
Maak eerst een lijst van alle elektrische toestellen. Denk naast oven, kookplaat, koelkast en vaatwasser ook aan dampkap, microgolfoven, koffiezet, waterkoker en kleinere keukenapparaten. Voorzie boven het werkblad voldoende stopcontacten en plaats aansluitpunten voor vaste toestellen zo dat ze na de montage bereikbaar blijven.
Volgens het AREI moeten de afwasmachine, elektrische oven en een elektrisch fornuis elk afzonderlijk door een toegekende stroombaan worden gevoed. Dat geldt eveneens voor andere toestellen of machines met een vaste standplaats en een nominaal vermogen vanaf 2.600 W. De benodigde kabeldoorsnede en beveiliging worden afgestemd op het vermogen van het toestel.
Gewone stopcontacten moeten geaard zijn en per eindstroombaan zijn maximaal acht enkelvoudige of meervoudige contactdozen toegestaan. De kringen worden achter een differentieel van maximaal 30 mA geplaatst.
Plaats stopcontacten niet waar ze door een ingebouwd toestel onbereikbaar worden of waar stekkers de plaatsing ervan hinderen. Bij een nieuwe keuken is het verstandig enkele extra stopcontacten te voorzien: het aantal elektrische keukenapparaten neemt doorgaans alleen maar toe.
Denk vooraf aan de aansluiting van je kookplaat
Welke kabel en beveiliging nodig zijn, hangt onder meer af van het vermogen van de kookplaat en van je elektrische installatie. Afhankelijk van de situatie kan de aansluiting eenfasig of meerfasig worden uitgevoerd. Controleer daarom de technische gegevens en het aansluitschema van het gekozen toestel en laat de voedingsleiding daarop dimensioneren.
Verlichting
Combineer algemene verlichting met gerichte werkverlichting. Vooral het werkblad, de spoelbak en de kookzone moeten voldoende en gelijkmatig verlicht zijn zonder dat je zelf voor storende schaduwen zorgt. Ledstrips onder bovenkasten zijn daarvoor bijvoorbeeld geschikt. Denk al tijdens de ruwbouw na over de positie van lichtpunten, schakelaars en eventuele voedingen voor geïntegreerde kastverlichting.
Ventilatie en dampkap
Tijdens het koken komen vocht, geuren en vetdeeltjes vrij. Een dampkap voert die af naar buiten of filtert de lucht en blaast ze opnieuw de ruimte in. Bij afvoer naar buiten voorzie je een zo kort en recht mogelijk kanaal met voldoende diameter; veel bochten en vernauwingen verhogen de weerstand en verminderen het debiet.
Heb je een ventilatiesysteem? Sluit een klassieke dampkap niet zomaar aan op het ventilatiekanaal. De keukenventilatie en de dampkap hebben elk hun eigen functie en moeten op elkaar worden afgestemd. Bij een luchtdichte woning kan een krachtige dampkap bovendien onderdruk veroorzaken. Hou daarom rekening met voldoende luchttoevoer en volg de voorschriften van het ventilatiesysteem en de dampkapfabrikant.